ต้นทุนที่ประเทศต้องจ่าย เมื่อรัฐยกเลิก โฉนดชุมชน และ เตรียมยุบ ธนาคารที่ดิน

ประเด็นสำคัญ

ความไม่แน่นอนของตลาด ไปจนถึงภัยพิบัติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่หากมองลึกลงไปใต้ปัญหาเหล่านี้ เราจะพบปัจจัยพื้นฐานอย่างหนึ่งอยู่เสมอ คือความไม่มั่นคงในที่ดิน สำหรับเกษตรกร

ที่ดินไม่ใช่เพียงทรัพย์สิน และไม่ใช่เพียงจำนวนไร่ งาน ตารางวาในเอกสารราชการ แต่เป็นทั้งฐานการผลิต อาหาร บ้าน ความสัมพันธ์ของครอบครัว ความทรงจำของชุมชน

รายละเอียดเพิ่มเติม

และระบบนิเวศที่หล่อเลี้ยงชีวิต การสูญเสียที่ดินจึงไม่ได้หมายถึงการสูญเสียทรัพย์สินชิ้นหนึ่ง แต่หมายถึงการสูญเสียอำนาจในการกำหนดชีวิตของตนเองไปด้วย

แต่ประวัติศาสตร์การพัฒนาของไทยค่อย ๆ เปลี่ยนความหมายของ “แผ่นดิน” จากฐานชีวิตและความสัมพันธ์ ให้กลายเป็นทรัพย์สินที่ซื้อขาย สะสม และเก็งกำไรได้มากขึ้นเรื่อย ๆ

ผลจึงไม่ใช่เพียงคนจนไม่มีที่ดิน แต่คือทรัพยากรพื้นฐานที่สุดของสังคมกระจุกตัวอยู่ในมือคนส่วนน้อย งานศึกษาหลายชิ้น แม้ใช้ฐานข้อมูลและวิธีคำนวณต่างกัน

สถานการณ์ล่าสุด

ล้วนชี้ว่าการถือครองที่ดินของไทยมีความเหลื่อมล้ำสูง งานศึกษาหนึ่งพบว่าผู้ถือครองที่ดิน 10% แรกถือครองที่ดินมีโฉนดประมาณ 80% ขณะที่ข้อมูลอีกชุดประเมินไว้ประมาณ 60%

และตัวเลขเหล่านี้ยังไม่รวมคนจำนวนหนึ่งที่ไม่มีที่ดินของตนเองเลย เราจึงไม่ควรมองปัญหาที่ดินว่าเป็นเพียง “ปัญหาของคนจน” เพราะลึกลงไปกว่านั้น มันคือคำถามว่าสังคมไทยจัดสรรฐานชีวิต

อำนาจ และความมั่งคั่งระหว่างผู้คนอย่างไร ความเหลื่อมล้ำไม่ได้เกิดขึ้นเอง ความเหลื่อมล้ำทางที่ดินไม่ได้เกิดขึ้นตามธรรมชาติ

มุมมองและผลกระทบ

และคนจนก็ไม่ได้ไร้ที่ดินเพราะบริหารชีวิตผิดพลาดเพียงอย่างเดียว หากมีประวัติศาสตร์ของกฎหมาย นโยบาย เศรษฐกิจ และอำนาจที่ค่อย ๆ สร้างเงื่อนไขดังกล่าวขึ้นมา

เมื่อรัฐสมัยใหม่สร้างระบบกรรมสิทธิและเอกสารสิทธิ คนที่เข้าถึงอำนาจรัฐ ทุน และกระบวนการออกเอกสารสิทธิได้มากกว่า ย่อมมีโอกาสเปลี่ยนการครอบครองให้เป็นกรรมสิทธิได้มากกว่า

ขณะที่ชุมชนจำนวนมากซึ่งอยู่อาศัย ใช้ประโยชน์ และดูแลพื้นที่ตามระบบจารีตกลับไม่ได้รับการรับรองในลักษณะเดียวกัน ความย้อนแย้งปรากฏชัดในพระราชบัญญัติป่าไม้ พุทธศักราช 2484 ซึ่งนิยาม

ข้อมูลจากแหล่งข่าว

“ป่า” ว่าเป็น “ที่ดินที่ยังมิได้มีบุคคลได้มาตามกฎหมายที่ดิน” ถ้อยคำสั้น ๆ นี้มีความหมายมาก เพราะทำให้สถานะของพื้นที่ไม่ได้ถูกกำหนดจากความเป็นจริงเพียงว่าเป็นป่าหรือไม่

มีชุมชนอยู่หรือไม่ หรือผู้คนมีความสัมพันธ์กับพื้นที่นั้นมาอย่างไร แต่ถูกกำหนดจากคำถามว่ารัฐได้รับรองสิทธิให้แล้วหรือยัง คนจำนวนหนึ่งจึงตกอยู่ในสภาวะย้อนแย้ง พวกเขาไม่มีสิทธิ

เพราะรัฐไม่ได้รับรองสิทธิ และต่อมาความไม่มีสิทธินั้นเองกลับถูกใช้เป็นเหตุผลว่าเหตุใดพวกเขาจึงไม่ควรมีสิทธิอีกจุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2502 เดิมประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา

34 กำหนดเพดานการถือครองที่ดิน เช่น ที่ดินเพื่อเกษตรกรรมไม่เกิ…

อ่านรายละเอียดต้นทางได้ที่ มติชน