ดร.เอนก ชี้โลกไม่ได้มีทางเดินเส้นเดียว เตือนอย่าใช้ไม้บรรทัดตะวันตกวัดความเจริญ

ประเด็นสำคัญ

การพัฒนาที่แท้ไม่ใช่การก็อปปี้ตะวันตก แต่ต้องค้นหาเส้นทางที่งอกงามจากภายใน 23 สิงหาคม 2569 - ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ ภาคีราชบัณฑิต โพสต์เฟซบุกเรื่อง “โยฮันน์ ก็อทฟรีด ฟอน แฮร์เดอร์:

ผู้เริ่มชี้ว่าโลกไม่ได้มีเส้นทางเดินเส้นเดียว” ระบุว่า​เมื่อครั้งที่ผมเรียน กับสอน​ ในมหาวิทยาลัยในอเมริกานั้น เคยหลงใหลกับคัมภีร์ - ตำรา สังคมศาสตร์ตะวันตก จนอดคิดไม่ได้ว่า

รายละเอียดเพิ่มเติม

ฝรั่งช่างมีวิธีคิดที่คมคาย เป็นระบบ และที่สำคัญ มี "ความมั่นใจ" อย่างสูงส่งว่า เส้นทางที่พวกเขาเดินมามิใช่เส้นทางของชนชาติใดหรือกลุ่มชาติใดๆ หากแต่เป็น "เส้นทางเดินเส้นทางเดียว"

ของมนุษยชาติทั้งมวล ​วิธีคิดสังคมศาสตร์ในยุคเรืองปัญญา (Enlightenment) ที่แผ่อำนาจมาจากโลกอังกฤษ-ฝรั่งเศสนั้น

มีหัวใจอยู่ที่ประกาศว่าสังคมที่พึงปรารถนานั้นต้องก้าวพ้นจากยุคจารีตที่งมงาย หมกมุ่นกับเรื่องจิตวิญญาณและศาสนา ไปสู่ยุคสมัยใหม่ที่ใช้ "เหตุ​ผล" เป็นประทีปส่องทาง

สถานการณ์ล่าสุด

ไม่ใช่ความเชื่อทางจิตวิญญาณที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ สิ่งศักดิ์​สิทธิ์ทั้งหลายถูกผลักให้เป็น "เรื่องส่วนตัว" จะเชื่ออย่างไรก็ได้ แต่อย่าเอามาก้าวก่ายพื้นที่สาธารณะ ​นี่ยังไม่นับการเชิดชู

"ปัจเจกนิยม" ขึ้นเป็นหลักการสูงสุด มนุษย์มิได้มีคุณค่าจากชาติกำเนิด กลุ่มสถานะ หรือหมู่เหล่าอาชีพอีกต่อไป หากแต่ทุกคนคือหน่วยมูลฐานที่มีเหตุผลและสิทธิเสรี​ภาพในตัวเอง

​สังคมที่ดีจึงไม่ใช่สังคมที่ให้คนยึดโยงกับหมู่คณะ หากแต่เป็นสังคมที่ปลดปล่อยปัจเจกชนให้แสวงหาประโยชน์สุขส่วนตน ​และภายใต้ร่มธงของการ "ความเจริญ" เช่นนี้เอง

มุมมองและผลกระทบ

สิ่งที่ชั่งตวงวัดได้เท่านั้นจึงจะมีค่า— เช่น​ การขยายตัวเติบโตเศรษฐกิจ การค้า​ การลงทุน​ การเพิ่มพลังการผลิตสืบเนื่อง​จากความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ เทคโน​โลยี

และการสะสมความมั่งคั่งทางวัตถุ ส่วนสิ่งใดวัดไม่ได้ สิ่งนั้นไม่นับว่าเป็นความก้าวหน้า ​ด้วยตรรกะเช่นนี้เอง อังกฤษ ฝรั่งเศส และอเมริกา จึงมิใช่เพียงประเทศที่พัฒนาแล้ว หากแต่คือ

"จุดสุดยอด" หรือหนักไปกว่านั้นคือ "จุดจบ" ของประวัติศาสตร์ ในความ​หมายที่ว่า เมื่อสังคมใดเดินทางมาถึงสถานะนี้แล้ว ก็ไม่ต้องดิ้นรนแสวงหาแบบ​แผนอื่นอีก

ข้อมูลจากแหล่งข่าว

ทั่วทั้งโลกต้องเดินตามเส้นทางเดียวกันนี้ สังคมใดไม่เดินตามคือ "ล้าหลัง" หรือ "ป่าเถื่อน" และจะต้องถูกทำให้ศิวิไลซ์ ​ผมเองก็เกือบจะเชื่ออย่างนั้นสนิทใจ ตราบกระทั่งมาพบ โยฮันน์

ก็อทฟรีด ฟอน แฮร์เดอร์ (Johann Gottfried von Herder) นักคิดเยอรมันผู้ตั้งปืนใหญ่ทางความคิด และยิงกระสุนนัดมหึมาเข้าใส่ป้อมปราการของสำนักคิดที่เห็นว่าโลกมีทางเดินเส้นเดียวนี้

​แฮร์เดอร์สร้างความสะท้านสะเทือนให้แก่โลกสังคมศาสตร์และประวัติศาสตร์ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 18 เป็นต้นมา เขาพูดและเขียนเรื่องเหล่านี้มานานมากแล้ว​ ​เพียง​แต่เราในไทยมักไม่ทราบ ​แฮร…

อ่านรายละเอียดต้นทางได้ที่ ไทยโพสต์